← Alle blogs

Hoe richt je een online werkplek voor overheidsorganisaties in zonder nóg een portaal toe te voegen?

Overheidsmedewerkers bespreken een online werkplek met Microsoft 365 en gemeentelijke applicaties.

Overheidsorganisaties beschikken zelden over te weinig digitale middelen. Medewerkers werken met Microsoft 365, Teams, SharePoint, een zaaksysteem, een intranet, HR-software en verschillende vakapplicaties. Elk systeem vervult een eigen functie en is vaak zorgvuldig ingericht. Toch voelt de dagelijkse werkomgeving voor medewerkers niet altijd als één logisch geheel.

Wanneer organisaties dit probleem willen oplossen, ontstaat gemakkelijk de reflex om een nieuw portaal toe te voegen. Daarmee komt er opnieuw een centrale plek, maar ook een extra omgeving die medewerkers moeten begrijpen, beheren en onthouden. De vraag is daarom niet of een overheidsorganisatie nóg een platform nodig heeft, maar hoe bestaande systemen vanuit één herkenbare online werkplek toegankelijk kunnen worden gemaakt.

Dat vraagt niet alleen om techniek. Het vraagt vooral om duidelijke keuzes over informatie, rollen, processen en beheer.

Begin niet bij systemen, maar bij de werkdag

Bij de inrichting van een online werkplek wordt vaak als eerste geïnventariseerd welke applicaties de organisatie gebruikt. Dat levert een overzichtelijke lijst op, maar vertelt nog weinig over de ervaring van medewerkers. Zij ervaren immers geen applicatielandschap. Zij ervaren een werkdag waarin zij informatie zoeken, dossiers behandelen, afspraken voorbereiden, documenten beoordelen en samenwerken met collega’s.

Begin daarom met de vraag welke taken medewerkers gedurende hun dag uitvoeren. Waar starten zij? Welke informatie hebben zij direct nodig? Op welke momenten moeten zij van systeem wisselen? En waar ontstaan terugkerende vragen of omwegen?

Een beleidsmedewerker heeft bijvoorbeeld behoefte aan andere informatie dan een medewerker van het klantcontactcentrum. De eerste werkt mogelijk veel met documenten, bestuurlijke besluitvorming en projectinformatie. De tweede heeft juist snel toegang nodig tot actuele dienstverlening, klantvragen en werkinstructies. Wanneer beiden hetzelfde generieke portaal krijgen, blijft een groot deel van het zoekwerk bestaan.

Een goede online werkplek sluit daarom niet alleen systemen aan, maar ordent de toegang vanuit de context van het dagelijkse werk.

Bepaal welke systemen leidend blijven

Een online werkplek hoeft bestaande applicaties niet over te nemen. Het zaaksysteem blijft verantwoordelijk voor zaken en dossiers. SharePoint blijft een omgeving voor documenten en samenwerking. Het HR-systeem blijft de bron voor personeelsinformatie en een vakapplicatie blijft de plek waar specialistische gegevens worden beheerd.

Die afbakening is belangrijk. Zodra informatie op meerdere plekken wordt bijgehouden, ontstaat onduidelijkheid over welke versie actueel is. Ook neemt de beheerlast toe. Wijzigingen moeten worden doorgevoerd, rechten moeten worden bijgehouden en medewerkers moeten opnieuw leren waar zij iets kunnen vinden.

De online werkplek moet daarom geen kopie van het bestaande applicatielandschap worden. Zij moet medewerkers vanuit één herkenbaar startpunt naar de juiste informatie en handeling leiden. Soms betekent dit dat informatie direct zichtbaar wordt gemaakt. In andere gevallen is een duidelijke koppeling naar de juiste plek verstandiger.

Voor iedere informatiebron moet daarom vooraf duidelijk zijn:

  • welk systeem de leidende bron blijft;
  • welke informatie binnen de online werkplek zichtbaar mag worden;
  • welke handelingen in het oorspronkelijke systeem plaatsvinden;
  • wie verantwoordelijk is voor actualiteit, toegang en beheer.

Zo ontstaat samenhang zonder dat een nieuw primair informatiesysteem wordt gebouwd.

Voorkom dat het startscherm een verzameling snelkoppelingen wordt

Eén startpunt klinkt overzichtelijk, maar kan alsnog uitgroeien tot een lange verzameling tegels, links en menu’s. In dat geval verhuist het probleem slechts. Medewerkers hoeven niet meer tussen verschillende favorieten te zoeken, maar moeten nog steeds zelf bepalen welke van de vele mogelijkheden voor hen relevant is.

Een effectieve online werkplek voor de overheid toont daarom niet alles wat beschikbaar is. Zij toont wat iemand nodig heeft om de werkdag goed te beginnen en voort te zetten. Dat vraagt om prioritering.

Informatie die dagelijks nodig is, verdient een prominente plaats. Denk aan agenda’s, taken, belangrijke mededelingen, veelgebruikte applicaties en actuele informatie uit werkprocessen. Onderdelen die slechts af en toe worden gebruikt, kunnen via zoeken, categorieën of een tweede niveau bereikbaar blijven.

De bestaande blog over waarom ambtenaren geen extra apps willen beschrijft waarom overzicht belangrijker is dan steeds meer functionaliteit toevoegen. De volgende stap is om dat principe ook in het ontwerp toe te passen: niet alles wat technisch kan worden getoond, hoeft voortdurend zichtbaar te zijn.

Richt de werkplek in op rollen, niet op individuele uitzonderingen

Binnen een overheidsorganisatie werken veel verschillende functies, teams en locaties. Een volledig identieke inrichting voor iedereen doet geen recht aan die verschillen. Tegelijkertijd is een volledig persoonlijke inrichting per individuele medewerker nauwelijks beheersbaar.

De praktische middenweg is werken met rollen. Medewerkers met vergelijkbare verantwoordelijkheden krijgen een passende basis met applicaties, informatie en acties die voor hun werk relevant zijn. Aanvullende persoonlijke voorkeuren kunnen mogelijk ruimte krijgen, maar de organisatie houdt controle over de kern van de inrichting.

Een medewerker burgerzaken kan bijvoorbeeld direct toegang krijgen tot het zaaksysteem, relevante werkinstructies, afspraken en actuele berichten voor de eigen afdeling. Een leidinggevende ziet daarnaast informatie over capaciteit, openstaande acties en teamcommunicatie. Een projectleider heeft juist behoefte aan projectdocumenten, vergaderingen en besluitvorming.

Deze rolgerichte inrichting vermindert ruis zonder dat voor iedere medewerker een aparte omgeving hoeft te worden onderhouden. Zij maakt ook duidelijker wie bepaalt welke informatie bij een rol hoort. Dat is niet uitsluitend een technische keuze. HR, informatiemanagement, communicatie, proceseigenaren en leidinggevenden hebben ieder een deel van de benodigde kennis.

Maak veilig werken ook de eenvoudigste route

Overheidsorganisaties moeten zorgvuldig omgaan met toegang, informatie en persoonsgegevens. Een online werkplek verandert die verantwoordelijkheid niet. Bestaande autorisaties, informatieclassificaties en afspraken over gegevensgebruik blijven leidend.

De inrichting kan veilig gedrag wel eenvoudiger maken. Wanneer medewerkers vanuit één herkenbare omgeving naar de juiste bron worden geleid, hoeven zij minder eigen lijstjes, lokale kopieën of informele omwegen te gebruiken. Het wordt duidelijker waar de actuele informatie staat en via welke route een handeling moet worden uitgevoerd.

Dat betekent niet dat centrale toegang automatisch alle risico’s oplost. Een verkeerde inrichting kan informatie juist te breed zichtbaar maken of onduidelijkheid creëren over verantwoordelijkheden. Controleer daarom per onderdeel welke gegevens worden getoond, welke autorisaties gelden en of de gebruiker alleen ziet wat bij de functie en taak past.

In het artikel over veiligheid door digitale eenvoud wordt dit uitgangspunt verder uitgewerkt. Gebruiksgemak en veiligheid zijn geen tegengestelde belangen. De afgesproken route werkt juist beter wanneer zij voor medewerkers ook de meest logische route is.

Voer niet alles tegelijk in

Een online werkplek voor een overheidsorganisatie raakt al snel veel afdelingen, applicaties en belangen. Daardoor kan de implementatie uitgroeien tot een omvangrijk programma waarin eerst iedere koppeling, informatiebron en uitzonderingssituatie moet zijn opgelost.

Dat is meestal niet nodig. Begin met een afgebakende groep medewerkers en een herkenbaar dagelijks probleem. Denk aan één afdeling die veel schakelt tussen Microsoft 365, het intranet en een zaaksysteem. Breng voor deze groep de belangrijkste applicaties, communicatie en informatie samen en onderzoek vervolgens hoe de inrichting in de praktijk wordt gebruikt.

Een gefaseerde aanpak maakt zichtbaar welke aannames kloppen en waar aanpassingen nodig zijn. Misschien blijkt een prominente koppeling nauwelijks te worden gebruikt, terwijl medewerkers juist behoefte hebben aan informatie die aanvankelijk minder belangrijk leek. Zulke inzichten zijn eenvoudiger te verwerken wanneer de eerste inrichting bewust beperkt blijft.

Het blog over een online werkplek implementeren zonder bestaande systemen te vervangen gaat verder in op deze aanpak. De kern is dat implementatie niet hoeft te beginnen met migratie. Zij kan beginnen met betere toegang en meer samenhang.

Regel beheer voordat de werkplek live gaat

Een online werkplek blijft alleen waardevol wanneer informatie, rollen en koppelingen actueel worden gehouden. Daarom moet al vóór de introductie duidelijk zijn wie waarvoor verantwoordelijk is.

IT kan technische koppelingen en toegang beheren, maar kan niet zelfstandig bepalen welke informatie voor iedere functie belangrijk is. Communicatie kan nieuws en organisatiebrede content beheren, maar is niet automatisch eigenaar van vakinhoudelijke informatie. HR weet wanneer functies en rollen veranderen, terwijl proceseigenaren bepalen welke stappen en bronnen binnen een proces leidend zijn.

Leg daarom minimaal vast:

  • wie nieuwe onderdelen mag toevoegen;
  • wie informatie controleert en verwijdert;
  • hoe rolwijzigingen worden verwerkt;
  • hoe gebruik en feedback worden beoordeeld;
  • wie besluit over aanpassingen aan de inrichting.

Zonder deze afspraken groeit de online werkplek langzaam dicht. Er komen steeds meer links en uitzonderingen bij, terwijl weinig onderdelen verdwijnen. Uiteindelijk ontstaat dan alsnog het portaal dat de organisatie juist wilde voorkomen.

Een verbindende laag in plaats van een extra systeem

MyDay kan binnen deze aanpak functioneren als een persoonlijke laag boven bestaande systemen. Microsoft 365, SharePoint, zaaksystemen en andere vakapplicaties blijven hun eigen functie houden. De medewerker krijgt vanuit één omgeving toegang tot de informatie en acties die passen bij de eigen rol en werkdag.

Daarmee verdwijnt de noodzaak om alles naar één nieuw systeem te migreren. De werkplek brengt samenhang aan in wat al bestaat. Welke onderdelen zinvol zijn, hangt wel af van het applicatielandschap, de beschikbare koppelingen, autorisaties en de behoeften van medewerkers. Een online werkplek is dus geen standaardpakket dat zonder keuzes kan worden uitgerold.

Voor gemeenten die eerst willen beoordelen waar de huidige werkomgeving sterk of juist versnipperd is, biedt de Digitale Werkplek Checklist voor gemeenten een praktisch vertrekpunt. Wie vervolgens wil zien hoe bestaande systemen vanuit één persoonlijke omgeving kunnen samenkomen, kan een persoonlijke demo aanvragen.

Conclusie: voeg geen nieuw portaal toe, maar creëer samenhang

Een online werkplek voor overheidsorganisaties slaagt niet doordat zoveel mogelijk applicaties en informatie op één scherm worden geplaatst. Zij slaagt wanneer medewerkers een herkenbaar beginpunt krijgen dat aansluit op hun rol en hen naar de juiste informatie, bron en handeling leidt.

Dat begint bij de werkdag, niet bij de techniek. Houd bestaande systemen leidend, beperk het startscherm tot wat werkelijk relevant is, richt de omgeving in op rollen en maak duidelijke afspraken over beheer. Voer de inrichting vervolgens gefaseerd in, zodat praktijkervaring bepaalt wat verder moet worden ontwikkeld.

Zo wordt de online werkplek geen extra portaal naast Microsoft 365, het intranet en de vakapplicaties. Zij wordt de verbindende ingang waardoor die bestaande omgeving voor medewerkers eindelijk als één geheel gaat voelen.

LEES OOK

Een online werkplek implementeren zonder je bestaande systemen te vervangen

Lees ook dit artikel →